อำเภอบ้านธิ เป็นอำเภอขนาดเล็ก ตั้งอยู่ทิศเหนือสุดของจังหวัดลำพูน มีการแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 2 ตำบล โดยแยกตัวออกจากอำเภอเมืองลำพูน แต่เป็นอำเภอที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน ชื่ออำเภอบ้านธิ ตั้งตามชื่อลำน้ำที่ไหลผ่านอำเภอนี้

          พื้นที่อำเภอบ้านธิมีชาวไทลื้ออาศัยอยู่บางส่วน แม้จะมีวัฒนธรรมภาษาใกล้เคียงกับชาวไทยอง แต่มีความแตกต่างในรายละเอียด ทั้งด้านภาษา การแต่งกาย การตั้งชุมชนของชาวไทลื้อทำให้อำเภอบ้านธิเป็นอำเภอเดียวที่มีชาวไทลื้ออาศัยอยู่ในจังหวัดลำพูน

         คลิกเพื่อฟังเสียง
เป็นที่ตั้งของอาณาจักรหริภุญไชยซึ่งเป็นอาณาจักรมอญเดิมที่มีอายุนานนับพันปี เป็นพื้นที่ที่มีการผสมผสานของกลุ่มชาติพันธุ์หลากหลาย ทั้งมอญ ไทยวน ไทยอง ไทลื้อ ที่เข้ามาตั้งรกรากในอำเภอเมืองลำพูนในแต่ละยุคสมัย

        ประวัติศาสตร์ที่ยาวนานในแต่ละยุคสมัยของเมืองลำพูนทำให้ทุนทางวัฒนธรรมของเมืองลำพูนหลงเหลืออยู่ในพื้นที่เป็นจำนวนมาก เช่นเดียวกับวิถีชีวิตของผู้คนหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ที่ดำรงสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นพุทธสถาปัตยกรรมสำคัญหลายแห่งที่เชื่อมโยงไปถึงประวัติศาสตร์อันยาวนาน แหล่งศิลปหัตถกรรมผ้าไหมยกดอกที่ได้รับสืบทอดมาจากพระราชชายา เจ้าดารารัศมี ชุมชนชาวไทยองในตำบลเวียงยองที่เป็นพื้นที่แรกที่ชาวไทยองในล้านนาได้มาลงหลักปักฐานในช่วงเก็บผักใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง ประเพณีสลากย้อมที่ยิ่งใหญ่ หรือประเพณีการแข่งตีกลองหลวง เป็นต้น

พื้นที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งของชุมชนไทยองที่กระจายตัวไปตั้งรกรากอยู่มายาวกว่าศตวรรษ อำเภอป่าซางเป็นแหล่งผลิตผ้าฝ้ายทอมือที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของภาคเหนือ ในอดีตนั้น เศรษฐกิจของอำเภอป่าซางเฟื่องฟูอย่างมากเพราะธุรกิจผ้าฝ้ายทอมือในอำเภอป่าซางคือธุรกิจที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วประเทศ นักท่องเที่ยวที่เดินทางโดยใช้ถนนสายลี้-ลำพูน จะต้องแวะเลือกซื้อหาเสื้อผ้า ผลิตภัณฑ์จากผ้าทอของร้านต่างๆ ที่เรียงรายตลอดเส้นทางผ่านตัวอำเภอป่าซาง แต่ละร้านจะคัดเลือกสาวงามมาเป็นประชาสัมพันธ์ของร้าน จนสาวงามหลายคนสามารถชื่อเสียงจากความงามด้วยการชนะการประกวดสาวงามทั้งในระดับจังหวัดและระดับประเทศ

          ไม่เพียงแต่สาวงามและหัตถกรรมผ้าฝ้ายทอมือเท่านั้นที่โด่งดัง สถานที่สำคัญทางพุทธศาสนาของอำเภอป่าซางก็มีชื่อเสียงอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นวัดพระพุทธบาทตากผ้าและพระธาตุสี่ครูบาที่ประดิษฐานบนดอยสูงหลังวัด วัดดอนหลวง วัดแม่แรง วัดเกาะกลาง เป็นต้น

         คลิกเพื่อฟังเสียง
อำเภอแม่ทาเป็นพื้นที่เดียวของจังหวัดลำพูนที่ส่วนหนึ่งเป็นพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยขุนตานซึ่งเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารส่วนหนึ่งของแม่น้ำปิง สถานที่สำคัญที่น่าสนใจในอำเภอแม่ทาจึงได้แก่อุทยานแห่งชาติดอยขุนตานและสถานีรถไฟขุนตานซึ่งมีเอกลักษณ์อันโดดเด่นคืออุโมงค์รถไฟขุนตาน

         นอกจากนั้นแล้ว สะพานขาวทาชมพูยังเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงในปัจจุบันเนื่องจากโครงสร้างของสะพานที่สวยงามมีเอกลักษณ์และตั้งอยู่ท่ามกลางป่าไม้ขุนเขาของอำเภอแม่ทา 

อำเภอเวียงหนองล่องเป็นอำเภอล่าสุดของจังหวัดลำพูนที่ยกฐานะขึ้นมาจากกิ่งอำเภอ โดยถูกยกฐานะขึ้นมาในปีพ.ศ.2550 มีเขตการปกครองอยู่ 3 ตำบล อำเภอเวียงหนองล่องเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณซึ่งเป็นเมืองหน้าด่านของอาณาจักรหริภุญชัย และเป็นพื้นที่ศูนย์กลางการค้าในอดีต จึงส่งผลให้วัฒนธรรมในพื้นที่อำเภอเวียงหนองล่องมีลักษณะที่ผสมผสานวัฒนธรรมจากหลายกลุ่ม โดยเฉพาะวัฒนธรรมผ้าทอ

         อำเภอบ้านโฮ่งเป็นอำเภอที่ขึ้นชื่อในเรื่องของการปลูกกระเทียมและหอมแดงจนกลายมาเป็นพืชเศรษฐกิจที่ทำรายได้ให้แก่ชาวอำเภอบ้านโฮ่งอย่างต่อเนื่องในแต่ละปี นอกจากนั้นแล้ว อำเภอบ้านโฮ่งเป็นอำเภอที่มีทรัพยากรธรรมชาติที่งดงาม เช่น น้ำตกวังหลวงที่มีชั้นน้ำตกถึง 7 ชั้น เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจได้เป็นอย่างดี หรือถ้ำหลวงภูผาเวียง ถ้ำโพรงขนาดใหญ่ที่มีหินงอกหินย้อยสมบูรณ์ มีโถงถ้ำที่สามารถเดินชมได้ถึง 9 ห้อง

           นอกจากนั้น อำเภอบ้านโฮ่งยังมีศาสนสถานเก่าแก่อีกหลายแห่งที่เชื่อมโยงถึงประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เช่น วิหารเก่าแก่ในวัดวังหลวงที่สร้างขึ้นในยุคของครูบาศรีวิชัยที่ยังสมบูรณ์ที่สุด วิหารเปลือยในพระพุทธบาทสามยอด หรือสำนักสงฆ์ดอยผาแท่น เป็นต้น

           พื้นที่อำเภอบ้านโฮ่งยังมีทางรถไฟสายประวัติศาสตร์ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 หลงเหลือให้ได้เที่ยวชมและศึกษาเรียนรู้ 

         อำเภอทุ่งหัวช้างเป็นอำเภอที่มีชื่อเสียงด้านการทอผ้าไหมยกดอกที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่นมานานหลายชั่วอายุคน เป็นแหล่งผลิตผ้าไหมยกดอกแหล่งสำคัญอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดลำพูน ซึ่งนอกจากจะสืบสานวัฒนธรรมผ้าทอจากบรรพบุรุษมาจนถึงปัจจุบันแล้ว ยังมีการสร้างสรรค์ลวดลายขึ้นใหม่อีกหลายลวดลายเพื่อตอบรับกับกระแสความนิยมในปัจจุบัน

         อำเภอเล็กๆ แห่งนี้ยกฐานะขึ้นมาจากกิ่งอำเภอในช่วง 3 ทศวรรษที่ผ่านมา แต่มีประวัติศาสตร์ท้องถิ่นยาวนานร่วมสมัยกับอำเภอลี้ โดยเรื่องราวการอพยพมาตั้งเมืองของเจ้าแม่จามรีที่เมืองลี้นั้นมีความเชื่อมโยงกับสถานที่หลายแห่งในอำเภอทุ่งหัวช้าง

         อำเภอลี้เป็นอำเภอที่อยู่ใต้สุดของจังหวัดลำพูนและมีพื้นที่มากที่สุด ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของอำเภอลี้มีตำนานเรื่องเล่าเกี่ยวกับเจ้าแม่จามรีที่สัมพันธ์กับสถานที่ต่างๆ ในอำเภอลี้และอำเภอทุ่งหัวช้าง ซึ่งกลายมาเป็นสถานที่สำคัญหลายแห่งในอำเภอลี้ อาทิ วัดพระธาตุดวงเดียว วัดพระธาตุห้าดวง วัดลี้หลวง และในสถานที่ทางประวัติศาสตร์เหล่านี้ยังมีการขุดค้นพบเครื่องถ้วยโบราณร่วมสมัยกับกรุงสุโขทัยอีกเป็นจำนวนมาก

         นอกจากประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่ยาวนานนับพันปีแล้ว อำเภอลี้ยังเป็นเมืองเกิดของสามครูบา ได้แก่ครูบาศรีวิชัย ครูบาขาวปี และครูบาชัยวงศาพัฒนา ครูบาสังฆะผู้มีบทบาทในการพัฒนาและเผยแผ่พระพุทธศาสนาที่ส่งอิทธิพลในหลายจังหวัดทั่วล้านนา

         อำเภอลี้มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมเมื่อกลุ่มปกาเกอะญออพยพเข้ามาตั้งรกรากอยู่โดยรอบวัดพระพุทธบาทห้วยต้มเพื่อรับใช้ครูบาชัยวงศาพัฒนา จนกลายมาเป็นหมู่บ้านศีล 5 ที่มีวิถีชีวิต วัฒนธรรมของชาวปกาเกอะญอที่แตกต่างไปจากวิถีชีวิตวัฒนธรรมของชาวไทยวนซึ่งเป็นประชากรหลัก ด้วยวัฒนธรรมที่แตกต่างจึงทำให้อำเภอลี้มีทุนทางวัฒนธรรมจำนวนมากและหลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นแหล่งทอผ้าจกโหล่งลี้ แหล่งทอผ้าปกาเกอะญอ แหล่งผลิตเครื่องเงิน เป็นต้น

          ด้วยพื้นที่ที่มีขนาดใหญ่ อำเภอลี้จึงอุดมสมบูรณ์ด้วยทรัพยากรธรรมชาติ พื้นที่บางส่วนเป็นพื้นที่อุทยานแห่งชาติแม่ปิงที่เชื่อมต่อกับจังหวัดเชียงใหม่และจังหวัดตาก จึงมีสถานที่ท่องเที่ยวธรรมชาติ เช่น การล่องแพในอุทยานก้อ น้ำตกก้อหลวงซึ่งเป็นน้ำตกที่มีสีฟ้าอมเขียวเนื่องจากเป็นภูเขาหินปูน